ಮಾನವ ಸಮಾಜದ ಬೆಳವಣಿಗೆಯಲ್ಲಿ “ಕಲೆ” ಮತ್ತು “ಸಂಸ್ಕೃತಿ” ಎಂಬ ಎರಡು ಅಂಶಗಳು ಅತ್ಯಂತ ಮಹತ್ವದ ಪಾತ್ರ ವಹಿಸಿವೆ. ಆದರೆ ಕಾಲಕ್ರಮೇಣ ಈ ಎರಡರ ನಡುವೆ ಇರುವ ಗಡಿ ಮಸುಕಾಗುತ್ತಾ ಹೋಗಿದೆ. ಒಂದು ಸಮುದಾಯದ ಬದುಕಿನ ಅಭಿವ್ಯಕ್ತಿಯಾಗಿದ್ದ ಕಲೆ, ನಂತರ ಅವರ ಗುರುತು, ಆಚರಣೆ, ನಂಬಿಕೆ ಮತ್ತು ಸಂಸ್ಕೃತಿಯಾಗಿ ರೂಪುಗೊಳ್ಳುತ್ತದೆ. ಇದೇ ಕಾರಣಕ್ಕೆ ಇಂದು ಕಲೆ ಮತ್ತು ಸಂಸ್ಕೃತಿ ಕುರಿತು ಚರ್ಚೆ ನಡೆಸುವಾಗ ಸಾಮಾಜಿಕ ನ್ಯಾಯ, ಜಾತಿ, ಮೌಢ್ಯ ಮತ್ತು ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯದ ಪ್ರಶ್ನೆಗಳೂ ಎದುರಾಗುತ್ತವೆ.
ಕಲೆ ಎಂದರೆ ಮಾನವನ ಭಾವನೆ, ಕಲ್ಪನೆ ಮತ್ತು ಅನುಭವದ ಸೃಜನಾತ್ಮಕ ಅಭಿವ್ಯಕ್ತಿ. ಹಾಡು, ನೃತ್ಯ, ಚಿತ್ರಕಲೆ, ಜನಪದ, ನಾಟಕ – ಇವೆಲ್ಲವೂ ಕಲೆಯ ರೂಪಗಳು. ಒಂದು ಬುಡಕಟ್ಟು ಸಮುದಾಯದ ಜನರು ಒಟ್ಟಾಗಿ ಹಾಡುವುದು, ಕುಣಿಯುವುದು ಅಥವಾ ಹಬ್ಬ ಆಚರಿಸುವುದು ಅವರ ಕಲೆಯ ಅನಾವರಣ. ಅದು ಅವರ ಬದುಕಿನ ಲಯ, ಪ್ರಕೃತಿಯೊಂದಿಗಿನ ಸಂಬಂಧ ಮತ್ತು ಒಟ್ಟುಗೂಡುವ ಮನಸ್ಥಿತಿಯ ಪ್ರತಿಬಿಂಬ.
ಇಲ್ಲಿ ಮೂಲನಿವಾಸಿ ಮುಗೇರ ಸಮುದಾಯದ ದುಡಿ ನಲಿಕೆ ನೋಡಬಹುದು ಇಲ್ಲಿ ಕಲೆಗೆ ವೇದಿಕೆ ನೀಡಲಾಗಿದೆ. ಇಲ್ಲಿ ಯಾವುದೇ ಕಟ್ಟುಪಾಡುಗಳಿಲ್ಲ ಎಲ್ಲರೂ ತಮ್ಮ ಕಲೆ ಅನಾವರಣಗೊಳಿಸಲು ಸ್ವಾತಂತ್ರರು ..
ಆದರೆ ಇದೇ ಕಲೆ ಕಾಲದ ಜೊತೆ ಒಂದು ಸಮುದಾಯದ ಸಂಸ್ಕೃತಿಯ ಭಾಗವಾಗುತ್ತದೆ. ಏಕೆಂದರೆ ಸಂಸ್ಕೃತಿ ಎಂದರೆ ಕೇವಲ ಕಲೆ ಮಾತ್ರವಲ್ಲ; ಅದು ಜೀವನ ಶೈಲಿ, ಆಚರಣೆ, ಭಾಷೆ, ನಂಬಿಕೆ, ಉಡುಗೆ, ಆಹಾರ, ಪರಂಪರೆ ಮತ್ತು ಸಮಾಜದ ಒಟ್ಟು ಅನುಭವಗಳ ಸಂಕಲನ. ಹೀಗಾಗಿ ಒಂದು ಸಮುದಾಯದ ಕಲೆ ಅವರ ಸಂಸ್ಕೃತಿಯ ರೂಪ ಪಡೆಯುವುದು ಸಹಜ.
ಆದರೆ ಇಲ್ಲಿ ಒಂದು ಗಂಭೀರ ಪ್ರಶ್ನೆ ಉದ್ಭವಿಸುತ್ತದೆ.
ಒಂದು ಕಲೆಯನ್ನು ಒಂದು ಜಾತಿಗೆ ಅಥವಾ ಸಮುದಾಯಕ್ಕೆ ಮಾತ್ರ ಸೀಮಿತಗೊಳಿಸುವುದು ಸರಿಯೇ?
ಕಲೆ ಮೂಲತಃ ಮಾನವೀಯ ಅಭಿವ್ಯಕ್ತಿ. ಅದು ಗಡಿ, ಜಾತಿ ಅಥವಾ ಧರ್ಮಗಳೊಳಗೆ ಬಂಧಿಯಾಗಬಾರದು. ಆದರೆ ಸಮಾಜದ ಇತಿಹಾಸದಲ್ಲಿ ಕೆಲವು ಸಮುದಾಯಗಳು ಶೋಷಣೆ ಮತ್ತು ಅಸಮಾನತೆಯ ನಡುವೆ ತಮ್ಮ ಕಲೆಗಳನ್ನು ತಮ್ಮ ಅಸ್ತಿತ್ವದ ಚಿಹ್ನೆಯಾಗಿ ಕಾಪಾಡಿಕೊಂಡಿವೆ. ಈ ಹಿನ್ನೆಲೆಯನ್ನೂ ಅರ್ಥಮಾಡಿಕೊಳ್ಳಬೇಕಿದೆ. ಆದರೂ, ಕಲೆ ಎಲ್ಲರಿಗೂ ಮುಕ್ತವಾಗಿರಬೇಕು ಎಂಬ ಆಲೋಚನೆಯೂ ಸಮಾನವಾಗಿ ಮಹತ್ವದ್ದು.
ಇನ್ನೊಂದು ಮುಖ್ಯ ಅಂಶವೆಂದರೆ ಕೆಲವು ಕಲೆಗಳು ಕಾಲಕ್ರಮೇಣ ನಂಬಿಕೆ, ಆಚರಣೆ ಮತ್ತು ಮೌಢ್ಯಗಳೊಳಗೆ ಸಿಲುಕಿಕೊಂಡಿವೆ. ಮೊದಲಿಗೆ ಜನರ ಮನರಂಜನೆ ಅಥವಾ ಅಭಿವ್ಯಕ್ತಿಯಾಗಿದ್ದ ಕೆಲವು ಆಚರಣೆಗಳು ನಂತರ “ಇದನ್ನು ಇವರು ಮಾತ್ರ ಮಾಡಬೇಕು”, “ಈ ವಿಧಿ ಪಾಲಿಸದಿದ್ದರೆ ಅಪಶಕುನ”, “ದೇವರ ಕೋಪ ಬರುತ್ತದೆ” ಎಂಬ ಭಯ ಮತ್ತು ಕಟ್ಟುಪಾಡುಗಳೊಂದಿಗೆ ಬೆರೆತುಹೋಗಿವೆ.
ಅಲ್ಲಿ ಕಲೆ ತನ್ನ ಸ್ವತಂತ್ರ ಸ್ವಭಾವವನ್ನು ಕಳೆದುಕೊಳ್ಳುತ್ತದೆ.
ವೇದಿಕೆಯಲ್ಲಿ ಪ್ರದರ್ಶನವಾಗಬೇಕಾದ ಕಲೆಯೇ ನಂಬಿಕೆಯ ಸರಪಳಿಯಲ್ಲಿ ಬಂಧಿಯಾಗುತ್ತದೆ.
ಸಮಾಜದಲ್ಲಿ ಪ್ರಶ್ನಿಸುವ ಮನೋಭಾವ ಬೆಳೆಯುವುದು ಇದೇ ಕಾರಣಕ್ಕೆ ಮುಖ್ಯ. ಸಂಸ್ಕೃತಿ ಎಂದರೆ ಎಂದಿಗೂ ಬದಲಾಗದ ಕಲ್ಲಿನ ಶಾಸನವಲ್ಲ. ಅದು ಕಾಲಕ್ಕೆ ತಕ್ಕಂತೆ ಬದಲಾಗುವ ಜೀವಂತ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆ. ಮಾನವೀಯತೆ, ಸಮಾನತೆ ಮತ್ತು ಚಿಂತನೆಯ ಬೆಳವಣಿಗೆಗೆ ವಿರುದ್ಧವಾಗಿ ನಿಂತರೆ ಯಾವ ಸಂಪ್ರದಾಯವನ್ನಾದರೂ ಪ್ರಶ್ನಿಸುವ ಹಕ್ಕು ಸಮಾಜಕ್ಕಿದೆ.
ಕಲೆ ಮಾನವನನ್ನು ಮುಕ್ತಗೊಳಿಸಬೇಕೇ ಹೊರತು ಭಯ ಮತ್ತು ಬಂಧನಗಳಲ್ಲಿ ಸಿಲುಕಿಸಬಾರದು. ನಂಬಿಕೆ ಇರಬಹುದು, ಆಚರಣೆಗಳೂ ಇರಬಹುದು; ಆದರೆ ಅವು ಮಾನವ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯ, ಸಮಾನತೆ ಮತ್ತು ಚಿಂತನೆಗೆ ಅಡ್ಡಿಯಾಗಬಾರದು.
ಕೊನೆಯಲ್ಲಿ ಹೇಳುವುದಾದರೆ –
ಕಲೆ ಸಂಸ್ಕೃತಿಯಾಗಬಹುದು. ಆದರೆ ಸಂಸ್ಕೃತಿ ಎಂಬ ಹೆಸರಿನಲ್ಲಿ ಕಲೆಯನ್ನು ಜಾತಿ, ಮೌಢ್ಯ ಮತ್ತು ಭಯಗಳೊಳಗೆ ಸೀಮಿತಗೊಳಿಸುವ ಪ್ರಯತ್ನಗಳನ್ನು ಪ್ರಶ್ನಿಸುವುದು ಸಮಾಜದ ಆರೋಗ್ಯಕರ ಬೆಳವಣಿಗೆಯ ಲಕ್ಷಣವಾಗಿದೆ.
