“ಥೇರೀ” ಎಂದರೆ ಹಿರಿಯ ಭಿಕ್ಷುಣಿ, “ಗಾಥಾ” ಎಂದರೆ ಪದ್ಯ. ಥೇರೀಗಾಥಾ ಎಂದರೆ “ಹಿರಿಯ ಭಿಕ್ಷುಣಿಯರ ಪದ್ಯಗಳು”. ಇದು ಪಾಲಿ ತ್ರಿಪಿಟಕದ ಸುತ್ತಪಿಟಕದಲ್ಲಿ, ಖುದ್ದಕ ನಿಕಾಯದ ಭಾಗವಾಗಿದೆ. ಮಹಿಳೆಯರೇ ತಮ್ಮ ಆಧ್ಯಾತ್ಮಿಕ ಅನುಭವವನ್ನು ಬರೆದು ಹಾಡಿದ, ಜಗತ್ತಿನ ಅತ್ಯಂತ ಪ್ರಾಚೀನ ಮಹಿಳಾ ಧಾರ್ಮಿಕ ಕಾವ್ಯ ಸಂಕಲನಗಳಲ್ಲಿ ಇದು ಒಂದು ಎಂದು ವಿದ್ವಾಂಸರು ಪರಿಗಣಿಸುತ್ತಾರೆ.
- ಭಿಕ್ಷುಣೀ ಸಂಘದ ಸ್ಥಾಪನೆಯ ಹಿನ್ನೆಲೆ
ಬುದ್ಧರ ಸಾಕು ತಾಯಿ ಮಹಾಪ್ರಜಾಪತಿ ಗೋತಮಿ ಸಂಘ ಪ್ರವೇಶಕ್ಕೆ ಅನುಮತಿ ಕೇಳಿದಾಗ, ಆನಂದನ ಮಧ್ಯಸ್ಥಿಕೆಯಿಂದ ಭಿಕ್ಷುಣೀ ಸಂಘ ಸ್ಥಾಪನೆಯಾಯಿತು ಎಂದು ಪಾಲಿ ಪರಂಪರೆ ಹೇಳುತ್ತದೆ. ಭಿಕ್ಷುಣಿಯರಿಗೆ ಹೆಚ್ಚುವರಿ ನಿಯಮಗಳನ್ನು ವಿಧಿಸಲಾಯಿತು. ಕಾರಣ ಬಾಬಾಸಾಹೇಬರು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ ಮಹಿಳಾ ಭಿಕ್ಷುಣಿಯರು ಹೊಸದಾಗಿ ಸಂಘದೊಳಗೆ ಸೇರಬೇಕೆಂದು ಕೇಳಿದಾಗ ಅವರಿಗೆ ಪ್ರವೇಶ ನೀಡಲು ಸಾಮಾಜಿಕ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯೊಳಗಿನ ಒಪ್ಪಿಗೆ, ಅವರ ಪ್ರತ್ಯೇಕ ವಾಸದ ವ್ಯವಸ್ಥೆ, ಮೇಲು ಉಸ್ತುವಾರಿಗಳ ಕೊರತೆ ಅವರಿಗೆ ತರಬೇತಿ ನೀಡಲು ವ್ಯವಸ್ಥೆ, ಒಂಟಿಯಾಗಿ ಸುತಾಡಬೇಕಾದ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿನ ಸಾಮಾಜಿಕ ಭದ್ರತೆಯ ಕೊರತೆ ಹೀಗೆ ಹಲವಾರು ಸಮಸ್ಯೆಗಳು ಬುದ್ಧರ ಮುಂದಿದ್ದವು. ಇದು ವಿದ್ವಾಂಸರಲ್ಲಿ ಇಂದಿಗೂ ಚರ್ಚೆಯ ವಿಷಯ. ಇಷ್ಟಾದರೂ, ಮಹಿಳೆಯರು ಅರಹತ್ವ ಪಡೆಯಬಲ್ಲರು ಎಂಬುದು ಬುದ್ಧರಿಗೆ ತಿಳಿದಿತ್ತು ಅದಕ್ಕೆ ಅವರಿಗೆ ಪ್ರವೇಶ ನೀಡಿದರು ಅದರ ಫಲಿತಾಂಶ ನಮ್ಮ ಮುಂದಿದೆ ಮತ್ತು ಥೇರೀಗಾಥಾ ಸಾಹಿತ್ಯ ಅದಕ್ಕೆ ಪ್ರಬಲ ಸಾಕ್ಷ್ಯವಾಗಿದೆ.
ವಸ್ತು ವಿಷಯದೊಳಗೆ ಏನಿದೆ?
ಈ ಪದ್ಯಗಳಲ್ಲಿ ಹಲವು ಪ್ರಮುಖ ವಿಷಯಗಳು ಕಾಣುತ್ತವೆ:
• ಬಿಡುಗಡೆಯ ಆನಂದ: ಕೌಟಂಭಿಕ ಜಾವಾಬ್ದರಿಗಳಾದ ಮನೆಗೆಲಸ, ಅಡುಗೆ, ಕುಟುಂಬದ ಒತ್ತಡಗಳಿಂದ ಮುಕ್ತರಾದ ಭಾವನೆ ಹಲವು ಪದ್ಯಗಳಲ್ಲಿ ವ್ಯಕ್ತವಾಗಿದೆ.
• ದುಃಖದಿಂದ ಮುಕ್ತಾರಾಗಿ, ಜ್ಞಾನಕ್ಕೆಶರಣಾದ ಕಥೆ: ಮಕ್ಕಳ ಸಾವಿನ ನೋವಿನಿಂದ ಸಾಗಿದ ಕಿಸಾಗೋತಮಿ ಮತ್ತು ಪಟಾಚಾರಾ ಅವರ ಕಥೆಗಳು.
• ದೇಹ ಸೌಂದರ್ಯದ ಅನಿತ್ಯತೆ: ಶ್ರೇಷ್ಠ ನರ್ತಕಿ ಅಂಬಪಾಲಿ ತನ್ನ ಮುಪ್ಪನ್ನು ಚಿತ್ರಿಸುವ ಪದ್ಯ.
• ಕರ್ಮ ಮತ್ತು ವೈವಾಹಿಕ ಬದುಕು: ಇಸಿದಾಸಿಯ ಕವಿತೆ ವಿವಾಹದ ವೈಫಲ್ಯಗಳ ಬಗ್ಗೆ ಮಾತನಾಡುತ್ತದೆ.
• ಕಾಮನೆಗಳ ಪ್ರಲೋಭನೆಯ ತಿರಸ್ಕಾರ: ಶುಭಾ ಮತ್ತು ಇತರರು ಕಾಮ ಮತ್ತು ಮಾರನ ಆಮಿಷಗಳನ್ನು ಧೈರ್ಯದಿಂದ ನಿರಾಕರಿಸುವ ಸಂಭಾಷಣೆಗಳು.
ಪ್ರಸಿದ್ಧ ಥೇರಿಯರು: ಖೇಮಾ (ಪ್ರಜ್ಞೆಯಲ್ಲಿ ಅಗ್ರಗಣ್ಯೆ), ಉಪ್ಪಲವಣ್ಣಾ, ಸುಮೇಧಾ, ಭದ್ದಾ ಕಾಪಿಲಾನಿ, ಧಮ್ಮದಿನ್ನಾ.
ಪ್ರಾಚೀನ ಭಾರತದ ಮಹಿಳೆಯರ ಆಧ್ಯಾತ್ಮಿಕ ಕಾವ್ಯದ ಮೆರವಣಿಗೆ
ಪ್ರಾಚೀನ ಜಗತ್ತಿನ ಬಹುತೇಕ ಧಾರ್ಮಿಕ ಗ್ರಂಥಗಳನ್ನು ಪುರುಷರು ಬರೆದರು, ಮಹಿಳೆಯರ ಬಗ್ಗೆ ಮಾತನಾಡಿದರು. ಥೇರೀಗಾಥಾ ಇದಕ್ಕೆ ಅಪವಾದ. ಇಲ್ಲಿ ಮಹಿಳೆಯರು “ನಾನು” ಎಂದು ಮಾತನಾಡುತ್ತಾರೆ. ಸಂಕಟ, ಕೋಪ, ಅವಮಾನ, ಬಿಡುಗಡೆಯ ಸಂತೋಷ ಎಲ್ಲವನ್ನೂ ತಮ್ಮದೇ ಧ್ವನಿಯಲ್ಲಿ ಹೇಳುತ್ತಾರೆ. “ಥೇರೀ” ಎಂದರೆ ಹಿರಿಯ ಭಿಕ್ಷುಣಿ, “ಗಾಥಾ” ಎಂದರೆ ಪದ್ಯ. ಹೀಗಾಗಿ ಇದು “ಹಿರಿಯ ಭಿಕ್ಷುಣಿಯರ ಪದ್ಯಗಳು”, ದಾಖಲಾದವು.
- ಗ್ರಂಥದ ಸ್ಥಾನ ಮತ್ತು ರಚನೆ
ಪಾಲಿ ತ್ರಿಪಿಟಕದ ಸುತ್ತಪಿಟಕದಲ್ಲಿ ಐದು ನಿಕಾಯಗಳಿವೆ. ಅವುಗಳಲ್ಲಿ ಕೊನೆಯದಾದ ಖುದ್ದಕ ನಿಕಾಯದಲ್ಲಿ ಥೇರೀಗಾಥಾ ಇದೆ. ಇದರ ಸಂಗಾತಿ ಗ್ರಂಥ ಥೇರಗಾಥಾ, ಅಂದರೆ ಹಿರಿಯ ಭಿಕ್ಷುಗಳ (ಪುರುಷರ) ಪದ್ಯಗಳು. ಎರಡನ್ನೂ ಸೇರಿಸಿ “ಥೇರಗಾಥಾ–ಥೇರೀಗಾಥಾ” ಎಂದು ಕರೆಯುವುದೂ ಇದೆ.
• ಥೇರೀಗಾಥಾದಲ್ಲಿ ಸುಮಾರು 73 ಪದ್ಯಗಳು ಮತ್ತು ಸುಮಾರು 522 ಶ್ಲೋಕಗಳು ಇವೆ (ಎಣಿಕೆ ಆವೃತ್ತಿಗೆ ಅನುಗುಣವಾಗಿ ಸ್ವಲ್ಪ ಬದಲಾಗುತ್ತದೆ).
• ಇದನ್ನು 16 ನಿಪಾತಗಳಾಗಿ ವಿಂಗಡಿಸಲಾಗಿದೆ. ಪ್ರತಿ ಪದ್ಯದಲ್ಲಿರುವ ಶ್ಲೋಕಗಳ ಸಂಖ್ಯೆ ಈ ವಿಂಗಡಣೆಯ ಆಧಾರ. ಮೊದಲ ನಿಪಾತದಲ್ಲಿ ಒಂದೊಂದೇ ಶ್ಲೋಕದ ಪದ್ಯಗಳು, ಕೊನೆಯ ನಿಪಾತದಲ್ಲಿ ಸುದೀರ್ಘ ಪದ್ಯಗಳು ಇವೆ. ಸುಮೇಧಾಳ ಸುಮಾರು 66 ಶ್ಲೋಕಗಳ ಪದ್ಯ ಅದರಲ್ಲಿ ಪ್ರಸಿದ್ಧ.
• ಕೆಲವು ಪದ್ಯಗಳು ಒಬ್ಬರೇ ಮಾತನಾಡುವ ಆತ್ಮಕಥನ. ಇನ್ನು ಕೆಲವು ಸಂಭಾಷಣೆ: ಮಾರ, ಪುರುಷ ಪ್ರೇಮಿ ಅಥವಾ ತಂದೆತಾಯಿಯೊಂದಿಗೆ ಮಾತು.
• ಛಂದಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಶ್ಲೋಕ ಮಾದರಿಯ ಛಂದಸ್ಸಿನ ಪಾಲಿ ರೂಪಗಳಿವೆ. ಇದರಿಂದ ಪದ್ಯಗಳ ಶೈಲಿ ಸರಳ, ನೇರ, ಭಾವಪೂರ್ಣವಾಗಿದೆ.
- ಕಾಲ ಮತ್ತು ಸಂರಕ್ಷಣೆ
ಬುದ್ಧನ ಕಾಲ ಸುಮಾರು ಕ್ರಿ.ಪೂ. 5–4ನೇ ಶತಮಾನ ಎಂದು ವಿದ್ವಾಂಸರು ಪರಿಗಣಿಸುತ್ತಾರೆ. ಥೇರೀಗಾಥಾದ ಪದ್ಯಗಳು ಬುದ್ಧರ ಶಿಷ್ಯೆಯರ ಕಾಲದಿಂದ ಆರಂಭವಾಗಿ ಕೆಲವು ಶತಮಾನಗಳ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ರೂಪುಗೊಂಡಿರಬಹುದು ಎಂಬುದು ಪ್ರಚಲಿತ ಅಭಿಪ್ರಾಯ. ಪಾಲಿ ಭಾಷಾಶಾಸ್ತ್ರಜ್ಞ ಕೆ. ಆರ್. ನಾರ್ಮನ್ ಅವರ ಭಾಷಾ ವಿಶ್ಲೇಷಣೆ ಪ್ರಕಾರ ಇವುಗಳಲ್ಲಿ ಹಲವು ಬಹಳ ಪ್ರಾಚೀನ ಭಾಷಾ ಸ್ತರವನ್ನು ಉಳಿಸಿಕೊಂಡಿವೆ. ಆದರೆ ಎಲ್ಲಾ ಪದ್ಯಗಳೂ ಒಂದೇ ಕಾಲದವು ಎಂದು ಹೇಳಲಾಗದು.
ಸಂರಕ್ಷಣೆಯ ಹಂತಗಳು:
a. ಮೌಖಿಕ ಪರಂಪರೆ: ಭಿಕ್ಷುಣಿಯರು ಮತ್ತು ಭಿಕ್ಷುಗಳು ಕಂಠಪಾಠ ಮಾಡಿ ಪಠಿಸಿದರು.
b. ಸಂಗೀತಿಗಳು: ಬೌದ್ಧ ಮಹಾಸಭೆಗಳಲ್ಲಿ ಸಂಕಲನಗೊಂಡವು ಎಂದು ಪರಂಪರೆ ಹೇಳುತ್ತದೆ. ಇದರ ಐತಿಹಾಸಿಕ ವಿವರಗಳು ಚರ್ಚಿತ.
c. ಲಿಖಿತ ರೂಪ: ಶ್ರೀಲಂಕೆಯಲ್ಲಿ ಕ್ರಿ.ಪೂ. ಮೊದಲ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ ಪಾಲಿ ಸಾಹಿತ್ಯವನ್ನು ಮೊದಲ ಬಾರಿಗೆ ಬರೆಯಲಾಯಿತು ಎಂದು ಪರಂಪರೆ ಹೇಳುತ್ತದೆ.
d. ವ್ಯಾಖ್ಯಾನ: ಸುಮಾರು 5–6ನೇ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ ಆಚಾರ್ಯ ಧಮ್ಮಪಾಲರ ಪರಮತ್ಥದೀಪನೀ ವ್ಯಾಖ್ಯಾನ ರಚನೆಯಾಯಿತು. ಇದರಲ್ಲಿ ಪ್ರತಿ ಥೇರಿಯ ಹಿನ್ನೆಲೆ ಕಥೆ ಇದೆ.
- ಐತಿಹಾಸಿಕ ಹಿನ್ನೆಲೆ: ಭಿಕ್ಷುಣೀ ಸಂಘ
ಪಾಲಿ ವಿನಯ ಪಿಟಕದ ಪ್ರಕಾರ ಬುದ್ಧರ ಸಾಕು ತಾಯಿ ಮಹಾಪ್ರಜಾಪತಿ ಗೋತಮಿ ಮಹಿಳೆಯರಿಗೆ ಸಂಘ ಪ್ರವೇಶ ಕೋರಿದರು. ಆರಂಭದಲ್ಲಿ ನಿರಾಕರಣೆ ಎದುರಾಯಿತು. ಶಿಷ್ಯ ಆನಂದನ ಮಧ್ಯಸ್ಥಿಕೆಯ ನಂತರ ಅನುಮತಿ ದೊರೆತು, ಎಂಟು ವಿಶೇಷ ನಿಯಮಗಳೊಂದಿಗೆ (ಅಟ್ಠ ಗರುಧಮ್ಮ) ಭಿಕ್ಷುಣೀ ಸಂಘ ಸ್ಥಾಪನೆಯಾಯಿತು.
ವಿದ್ವಾಂಸರ ನಡುವೆ ಎರಡು ಪ್ರಶ್ನೆಗಳ ಬಗ್ಗೆ ಚರ್ಚೆ ಮುಂದುವರಿದಿದೆ:
• ಈ ಕಥೆ ಐತಿಹಾಸಿಕವಾಗಿ ಎಷ್ಟು ನಿಖರ? ಕೆಲವು ವಿದ್ವಾಂಸರು ಇದು ನಂತರದ ಸಂಪಾದಕರ ಸೇರ್ಪಡೆ ಎಂದು ವಾದಿಸುತ್ತಾರೆ. ಬೌದ್ಧ ವಿದ್ವಾಂಸ ಭಿಕ್ಷು ಅನಾಲಯೋ ಈ ಕುರಿತು ವಿಶ್ಲೇಷಣಾತ್ಮಕ ಅಧ್ಯಯನಗಳನ್ನು ಮಾಡಿದ್ದಾರೆ. ಬಾಬಾಸಾಹೇಬರು ಕೂಡ “The raise and fall of hindhu women“ ಎಂಬ ಸಂಶೋಧನಾ ಲೇಖನದಲ್ಲಿ ಚರ್ಚಿಸಿದ್ದಾರೆ
• ಗರುಧಮ್ಮಗಳು ಮೂಲ ಬೋಧನೆಯೇ ಅಥವಾ ಸಾಮಾಜಿಕ ಒತ್ತಡದ ಫಲವೇ? ಎಂಬುದನ್ನು ಸಾಕಷ್ಟು ಚರ್ಚಿಸಿ ಸ್ವೀಕರಿಸಬೇಕು.
ಈ ಚರ್ಚೆಯ ನಡುವೆಯೂ ಥೇರೀಗಾಥಾ ಒಂದು ದೃಢ ಸಾಕ್ಷ್ಯ. ಮಹಿಳೆಯರು ಧಮ್ಮ ಮಾರ್ಗವನ್ನು ಅನುಸರಿಸಿ ಅರಹಂತತ್ವ (ಅಂತಿಮ ಬಿಡುಗಡೆ) ಸಾಧಿಸಿದರು ಎಂಬ ನಂಬಿಕೆಯನ್ನು ಇದು ದಾಖಲಿಸುತ್ತದೆ. ಸಂಯುತ್ತ ನಿಕಾಯದ “ಭಿಕ್ಖುನೀ ಸಂಯುತ್ತ”ದಲ್ಲಿ ಮಾರನೊಂದಿಗೆ ಭಿಕ್ಷುಣಿಯರ ಸಂವಾದಗಳಿವೆ. ಅವುಗಳಲ್ಲಿ ಕೆಲವು ಥೇರೀಗಾಥಾದ ಪದ್ಯಗಳೊಂದಿಗೆ ಹೊಂದಿಕೆಯಾಗುತ್ತವೆ.
- ಸಮಾಜಶಾಸ್ತ್ರೀಯ ನೋಟ: ಯಾರು ಈ ಮಹಿಳೆಯರು?
ವ್ಯಾಖ್ಯಾನದ ಕಥೆಗಳನ್ನು ಆಧರಿಸಿದರೆ ಥೇರಿಯರು ಇಡೀ ಸಮಾಜದ ಪ್ರತಿನಿಧಿಗಳು:
• ರಾಜಕುಮಾರಿ ಮತ್ತು ರಾಣಿಯರು: ಖೇಮಾ, ಸುಂದರೀ ನಂದಾ, ಸುಮೇಧಾ.
• ಗಣಿಕೆಯರು: ಅಂಬಪಾಲಿ, ವಿಮಲಾ.
• ವ್ಯಾಪಾರಿ ಕುಟುಂಬದವರು: ಭದ್ದಾ ಕುಂಡಲಕೇಶಾ, ಪಟಾಚಾರಾ.
• ಬಡ, ಕೆಳ ವರ್ಗದ ಮಹಿಳೆಯರು: ಕೆಲವರು ಗುಡಿಸಲಿನ ಕೆಲಸಗಾರ್ತಿಯರು ಎಂದು ವ್ಯಾಖ್ಯಾನ ಹೇಳುತ್ತದೆ.
• ಶೋಕತಪ್ತ ತಾಯಂದಿರು: ಕಿಸಾಗೋತಮಿ, ಉಬ್ಬಿರಿ.
• ವಿವಾಹದಿಂದ ನೊಂದವರು: ಇಸಿದಾಸಿ.
ಇದು ಆ ಕಾಲದ ನಗರೀಕರಣ, ವ್ಯಾಪಾರ ಬೆಳವಣಿಗೆ ಮತ್ತು ಸಾಮಾಜಿಕ ಚಲನಶೀಲತೆಯ ಹಿನ್ನೆಲೆಯಲ್ಲಿ ಮಹಿಳೆಯರಿಗೆ ಸಂಸಾರದ ಹೊರಗೊಂದು ದಾರಿ ತೆರೆದಿತ್ತು ಎಂಬುದನ್ನು ಸೂಚಿಸುತ್ತದೆ. ಸಂಘಕ್ಕೆ ಸೇರುವುದು ವಿವಾಹ, ಪ್ರಸವ ಮತ್ತು ಗೃಹಕೃತ್ಯದ ಹೊರೆಯಿಂದ ಮುಕ್ತಿಯ ಮಾರ್ಗವೂ ಆಗಿತ್ತು.
- ಪ್ರಮುಖ ಪದ್ಯಗಳ ವಿಶ್ಲೇಷಣೆ
(ಅ) ಮುತ್ತಾ ಮತ್ತು ಸುಮಂಗಲಮಾತಾ: ಗೃಹಕೃತ್ಯದಿಂದ ಬಿಡುಗಡೆ
ಈ ಪದ್ಯಗಳಲ್ಲಿ ಥೇರಿಯರು ದಿನನಿತ್ಯದ ಗೃಹೋಪಕರಣಗಳ ಉಲ್ಲೇಖದ ಮೂಲಕ ತಮ್ಮ ಹಿಂದಿನ ಬದುಕಿನ ಬಂಧನವನ್ನು ವರ್ಣಿಸುತ್ತಾರೆ. ಒರಳು, ಒನಕೆ, ಕುಂಡ, ಕುಡುಗೋಲು ಇಂಥ ವಸ್ತುಗಳಿಂದ ಮತ್ತು ವಕ್ರ ಸ್ವಭಾವದ ಗಂಡನಿಂದ ತಾನು ಮುಕ್ತಳಾದೆ ಎಂಬ ಸಂತೋಷ ಅಲ್ಲಿದೆ. ಆಧ್ಯಾತ್ಮಿಕ ಬಿಡುಗಡೆಯನ್ನು ಸಾಮಾಜಿಕ ಬಿಡುಗಡೆಯೊಂದಿಗೆ ಬೆರೆಸಿ ಹೇಳುವುದು ಇದರ ವಿಶೇಷ. ಅನೇಕ ಆಧುನಿಕ ವಿದ್ವಾಂಸರು ಇದನ್ನು ಪ್ರಾಚೀನ ಭಾರತದ ಮಹಿಳಾ ಅನುಭವದ ಅಪರೂಪದ ದಾಖಲೆ ಎಂದು ಪರಿಗಣಿಸಿದ್ದಾರೆ.
(ಆ) ಉಬ್ಬಿರಿ: ದುಃಖದ ಪರಿವರ್ತನೆ
ಸ್ಮಶಾನದಲ್ಲಿ ಮಗಳಿಗಾಗಿ ರೋದಿಸುವ ತಾಯಿಗೆ ಬುದ್ಧನು, ಅದೇ ಸ್ಮಶಾನದಲ್ಲಿ ಎಷ್ಟೋ ಸಾವಿರ ಸಂಖ್ಯೆಯ ಮಕ್ಕಳನ್ನು ದಹಿಸಲಾಗಿದೆ ಎಂದು ಅರಿವು ಮೂಡಿಸುತ್ತಾನೆ. ವೈಯಕ್ತಿಕ ದುಃಖವನ್ನು ಸಾರ್ವತ್ರಿಕ ಸತ್ಯದ ಬೆಳಕಿನಲ್ಲಿ ನೋಡುವ ಪರಿವರ್ತನೆ ಇಲ್ಲಿದೆ. ಇದು ಸಂಕಲನದ ಕೇಂದ್ರ ವಸ್ತುಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದು.
(ಇ) ಕಿಸಾಗೋತಮಿ ಮತ್ತು ಸಾಸಿವೆ ಕಾಳಿನ ಕಥೆ
ಸತ್ತ ಮಗುವನ್ನು ಹೊತ್ತು ಔಷಧಿ ಹುಡುಕುತ್ತ ಅಲೆದ ಕಿಸಾಗೋತಮಿಗೆ, ಸಾವು ಸಂಭವಿಸದ ಮನೆಯಿಂದ ಸಾಸಿವೆ ಕಾಳು ತರುವಂತೆ ಬುದ್ಧ ಹೇಳುತ್ತಾನೆ ಎಂಬ ಜನಪ್ರಿಯ ಕಥೆ ವ್ಯಾಖ್ಯಾನದಲ್ಲಿ ಬರುತ್ತದೆ. ಆದರೆ ಪದ್ಯದ ಮೂಲ ಪಠ್ಯದಲ್ಲಿ ಈ ಕಥೆಯ ವಿವರಗಳು ಇಲ್ಲ. ಇದು ವ್ಯಾಖ್ಯಾನ ಸೇರಿಸಿದ ಸಂಗತಿ ಎಂಬುದನ್ನು ವಿದ್ವಾಂಸರು ಗಮನಿಸುತ್ತಾರೆ.
(ಈ) ಅಂಬಪಾಲಿ: ವೃದ್ಧಾಪ್ಯದ ದರ್ಶನ
ಒಂದು ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಕಪ್ಪು ಕೂದಲು, ಸುಂದರ ದೇಹಕ್ಕೆ ಹೆಸರಾದ ಈ ಮಹಿಳೆ, ಮುಪ್ಪಿನಲ್ಲಿ ತನ್ನ ದೇಹ ಹೇಗೆ ಬದಲಾಗಿದೆ ಎಂಬುದನ್ನು ಒಂದೊಂದೇ ಅಂಗದ ಮೂಲಕ ವರ್ಣಿಸುತ್ತಾಳೆ. ಪ್ರತಿ ಹೋಲಿಕೆಯ ಕೊನೆಯಲ್ಲಿ “ಸತ್ಯವಾದಿಯ ಮಾತು ಸುಳ್ಳಾಗುವುದಿಲ್ಲ” ಎಂಬ ಭಾವದ ಪುನರಾವರ್ತನೆ ಇದೆ. ಇದು ಪ್ರಾಚೀನ ಸಾಹಿತ್ಯದಲ್ಲಿ ದೇಹದ ಅನಿತ್ಯತೆಯ ಅತ್ಯಂತ ಶಕ್ತಿಶಾಲಿ ಚಿತ್ರಣಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದು.
(ಉ) ಇಸಿದಾಸಿ: ಕರ್ಮ ಮತ್ತು ವೈವಾಹಿಕ ಬದುಕು
ಇದು ದೀರ್ಘ ಆತ್ಮಕಥನ ಪದ್ಯ. ಒಳ್ಳೆಯ ಕುಟುಂಬದಲ್ಲಿ ಜನಿಸಿದರೂ ಮದುವೆಯಾದ ಮನೆಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾದ ಮೇಲೊಂದು ತಿರಸ್ಕೃತಳಾದ ಸಂಕಟವನ್ನು ಅವಳು ಹೇಳುತ್ತಾಳೆ. ಅದನ್ನು ಪೂರ್ವಜನ್ಮದ ಕರ್ಮದ ಬೆಳಕಿನಲ್ಲಿ ಅರ್ಥಮಾಡಿಕೊಂಡು ಅಂತಿಮವಾಗಿ ಭಿಕ್ಷುಣಿಯಾಗುತ್ತಾಳೆ. ವಿದ್ವಾಂಸರು ಇಲ್ಲಿ ಕರ್ಮ ಸಿದ್ಧಾಂತವು ಮಹಿಳೆಯ ಸಂಕಟಕ್ಕೆ ನೀಡುವ ವಿವರಣೆಯ ಶಕ್ತಿ ಮತ್ತು ಮಿತಿ ಎರಡನ್ನೂ ಚರ್ಚಿಸಿದ್ದಾರೆ.
(ಊ) ಸುಮೇಧಾ: ವೈರಾಗ್ಯದ ದೃಢತೆ
ಪೋಷಕರು ವಿವಾಹ ಏರ್ಪಡಿಸಲು ಮುಂದಾದಾಗ, ಸುಮೇಧಾ ತರ್ಕಬದ್ಧವಾಗಿ ಸಂಸಾರದ ದೋಷಗಳನ್ನು ವಿವರಿಸಿ ತನ್ನ ಸಂಕಲ್ಪವನ್ನು ಘೋಷಿಸುತ್ತಾಳೆ. ಇಡೀ ಪದ್ಯ ಒಂದು ತಾತ್ವಿಕ ವಾದವಿವಾದದಂತೆ ಇದೆ.
(ಋ) ಶುಭಾ, ಚಾಲಾ, ಉಪಚಾಲಾ: ಮಾರನೊಂದಿಗೆ ಸಂವಾದ
ಇಲ್ಲಿ ಮಾರ, ಅಂದರೆ ಪ್ರಲೋಭನೆಯ ಪ್ರತೀಕ, ಭಿಕ್ಷುಣಿಯರನ್ನು ಕೆಣಕುತ್ತಾನೆ. ಥೇರಿಯರು ತರ್ಕ ಮತ್ತು ಅನುಭವದಿಂದ ಅವನನ್ನು ಸೋಲಿಸುತ್ತಾರೆ. ವಿದ್ವಾಂಸ ಸೂಸನ್ ಮರ್ಕಾಟ್ ಮತ್ತು ಇತರರು, ಇಂಥ ಸಂವಾದಗಳಲ್ಲಿ ಲೈಂಗಿಕ ಪ್ರಲೋಭನೆಯನ್ನು ಮಹಿಳೆಯರು ಎದುರಿಸಬೇಕಾದ ವಿಶೇಷ ಸವಾಲಾಗಿ ಚಿತ್ರಿಸಿರುವುದನ್ನು ಗುರುತಿಸಿದ್ದಾರೆ.
- ಸಾಹಿತ್ಯಿಕ ಮತ್ತು ದಾರ್ಶನಿಕ ಲಕ್ಷಣಗಳು
- ಅನುಭವದ ಪ್ರಾಧಾನ್ಯ: ಸಿದ್ಧಾಂತಕ್ಕಿಂತ ಅನುಭವಕ್ಕೆ ಒತ್ತು. “ನಾನು ಹೀಗಿದ್ದೆ, ಹೀಗೆ ಬದಲಾದೆ” ಎಂಬ ಸ್ವರ.
- ದೈನಂದಿನ ಜೀವನದ ರೂಪಕಗಳು: ಅಡುಗೆ ಮನೆ, ಗಂಡನ ಮನೆ, ಮಕ್ಕಳ ಸಾವು, ಕನ್ನಡಿ.
- ಪ್ರಸಿದ್ಧ ಬೌದ್ಧ ತತ್ವಗಳ ಅನ್ವಯ: ಅನಿತ್ಯ, ದುಃಖ, ಅನಾತ್ಮ, ನಾಲ್ಕು ಆರ್ಯ ಸತ್ಯಗಳು, ಅಷ್ಟಾಂಗ ಮಾರ್ಗ.
- ಅರಹತ್ವದ ಘೋಷಣೆ: ಅನೇಕ ಪದ್ಯಗಳ ಕೊನೆಯಲ್ಲಿ “ಮೂರು ವಿದ್ಯೆಗಳು ಸಿದ್ಧಿಸಿದವು, ಬುದ್ಧನ ಬೋಧನೆ ಪೂರ್ಣಗೊಂಡಿತು” ಎಂಬಂತಹ ವಿಜಯ ಘೋಷಣೆ ಇರುತ್ತದೆ.
- ಭಾವನೆಯ ವೈವಿಧ್ಯ: ದುಃಖ, ಕೋಪ, ವ್ಯಂಗ್ಯ, ಗರ್ವ, ಶಾಂತಿ ಎಲ್ಲವೂ ಇವೆ.
ಅಮೆರಿಕದ ವಿದ್ವಾಂಸ ಚಾರ್ಲ್ಸ್ ಹ್ಯಾಲಿಸೆ ಅವರು ಈ ಪದ್ಯಗಳನ್ನು ಕೇವಲ ಧಾರ್ಮಿಕ ಘೋಷಣೆಗಳಾಗಿ ಓದದೆ ಕಾವ್ಯವಾಗಿ ಓದಬೇಕು ಎಂದು ವಾದಿಸುತ್ತಾರೆ.
- ವಿದ್ವತ್ ಚರ್ಚೆಗಳು ಮತ್ತು ಟೀಕೆಗಳು
• ಕರ್ತೃತ್ವದ ಪ್ರಶ್ನೆ: ಪ್ರತಿ ಪದ್ಯವೂ ಆ ಮಹಿಳೆಯೇ ರಚಿಸಿದ್ದೇ? ಬಹುಶಃ ಕೆಲವು ಮೂಲದಲ್ಲಿ ಅವರೇ ರಚಿಸಿದ್ದು, ಕೆಲವು ಪರಂಪರೆಯಲ್ಲಿ ಅವರ ಹೆಸರಿಗೆ ಜೋಡಿಸಲ್ಪಟ್ಟದ್ದು. ನಿಶ್ಚಿತ ತೀರ್ಮಾನ ಕಷ್ಟ.
• ಸಂಪಾದಕೀಯ ಪ್ರಭಾವ: ಸಂರಕ್ಷಿಸಿದವರು ಬಹುಪಾಲು ಪುರುಷ ಸನ್ಯಾಸಿಗಳ ಪರಂಪರೆಯವರು. ಪದ್ಯಗಳ ಆಯ್ಕೆ ಮತ್ತು ಚೌಕಟ್ಟಿನಲ್ಲಿ ಅವರ ದೃಷ್ಟಿಕೋನದ ಪ್ರಭಾವ ಇರಬಹುದೆಂದು ಸ್ತ್ರೀವಾದಿ ಬೌದ್ಧ ವಿದ್ವಾಂಸರು (ಉದಾ. ರೀಟಾ ಗ್ರಾಸ್, ಕ್ಯಾಥ್ರಿನ್ ಬ್ಲ್ಯಾಕ್‌ಸ್ಟೋನ್) ಸೂಚಿಸಿದ್ದಾರೆ.
• ದೇಹ ಮತ್ತು ಕಾಮದ ನಿರೂಪಣೆ: ಕೆಲ ಪದ್ಯಗಳಲ್ಲಿ ದೇಹವನ್ನು ಅಶುಭ ಎಂದು ಚಿತ್ರಿಸುವುದನ್ನು ಟೀಕಾಕಾರರು ಪ್ರಶ್ನಿಸುತ್ತಾರೆ. ಆದರೆ ಇದು ಆ ಕಾಲದ ಬೌದ್ಧ ವೈರಾಗ್ಯ ಸಾಧನಾ ಪದ್ಧತಿಯ ಭಾಗವಾಗಿತ್ತು, ಪುರುಷ ಭಿಕ್ಷುಗಳ ಥೇರಗಾಥಾದಲ್ಲೂ ಇದೆ ಎಂಬುದನ್ನು ಗಮನಿಸಬೇಕು.
• ಐತಿಹಾಸಿಕತೆ ಮತ್ತು ಕಥೆಗಳು: ವ್ಯಾಖ್ಯಾನ ಕಥೆಗಳ ಐತಿಹಾಸಿಕ ನಿಖರತೆ ಸಂದೇಹಾಸ್ಪದ.
- ಪ್ರಮುಖ ಅನುವಾದಗಳು ಮತ್ತು ಅಧ್ಯಯನಗಳು
• ಕ್ಯಾರೊಲಿನ್ ರೈಸ್ ಡೇವಿಡ್ಸ್, Psalms of the Early Buddhists: Psalms of the Sisters (1909): ಮೊದಲ ಪ್ರಮುಖ ಇಂಗ್ಲಿಷ್ ಅನುವಾದ.
• ಕೆ. ಆರ್. ನಾರ್ಮನ್, Elders’ Verses II (1971): ಭಾಷಾಶಾಸ್ತ್ರೀಯ ಮತ್ತು ವಿಮರ್ಶಾತ್ಮಕ ಅನುವಾದ.
• ಸೂಸನ್ ಮರ್ಕಾಟ್, The First Buddhist Women (1991): ಜನಪ್ರಿಯ, ಕಾವ್ಯಾತ್ಮಕ ಅನುವಾದ.
• ಚಾರ್ಲ್ಸ್ ಹ್ಯಾಲಿಸೆ, Therigatha: Poems of the First Buddhist Women (2015): ಪಾಲಿ–ಇಂಗ್ಲಿಷ್ ದ್ವಿಭಾಷಾ ಆವೃತ್ತಿ.
• ಕ್ಯಾಥ್ರಿನ್ ಬ್ಲ್ಯಾಕ್‌ಸ್ಟೋನ್, Women in the Footsteps of the Buddha (1998): ಥೇರೀಗಾಥಾದ ಸಂಘರ್ಷ ಮತ್ತು ಬಿಡುಗಡೆಯ ಅಧ್ಯಯನ.
- ಕರ್ನಾಟಕದ ಸಂದರ್ಭದೊಂದಿಗೆ ಹೋಲಿಕೆ
ಕನ್ನಡ ಓದುಗರಿಗೆ ಥೇರೀಗಾಥಾ ಇನ್ನಷ್ಟು ಆಪ್ತವಾಗುವುದು ವಚನ ಸಾಹಿತ್ಯದ ಹೋಲಿಕೆಯಿಂದ. 12ನೇ ಶತಮಾನದ ಅಕ್ಕಮಹಾದೇವಿ, ಮತ್ತು ಇತರೆ ಶರಣೆಯರ ಸಂಸಾರದ ಬಂಧನ, ಪತಿಯ ಸ್ವಾಮ್ಯ ಮತ್ತು ಸಮಾಜದ ಒತ್ತಡವನ್ನು ಧಿಕ್ಕರಿಸಿ ಆಧ್ಯಾತ್ಮಿಕ ಮಾರ್ಗ ಹಿಡಿದವಳು. ಅವಳ ವಚನಗಳಲ್ಲಿ ಮತ್ತು ಥೇರಿಯರ ಪದ್ಯಗಳಲ್ಲಿ ಹಲವು ಸಾಮ್ಯಗಳಿವೆ:
• ಗೃಹಸ್ಥ ಜೀವನದ ಬಂಧನದ ನಿರಾಕರಣೆ.
• ಮಹಿಳೆಯು ತನ್ನ ಧ್ವನಿಯಲ್ಲೇ ಮಾತನಾಡುವುದು.
• ಆಧ್ಯಾತ್ಮಿಕ ಸಾಧನೆಯ ಮೂಲಕ ಸಾಮಾಜಿಕ ಚೌಕಟ್ಟಿನ ಪ್ರಶ್ನೆ.
ಭಿನ್ನತೆಗಳೂ ಸ್ಪಷ್ಟ: ಥೇರಿಯರ ಮಾರ್ಗ ಜ್ಞಾನ ಮತ್ತು ವೈರಾಗ್ಯ ಕೇಂದ್ರಿತ, ಅಕ್ಕನ ಮಾರ್ಗ ಭಕ್ತಿ ಮತ್ತು ದೈವಪ್ರೇಮ ಕೇಂದ್ರಿತ. ಕರ್ನಾಟಕವು ಮಸ್ಕಿ, ಬ್ರಹ್ಮಗಿರಿ, ಸನ್ನತಿ ಮುಂತಾದ ಅಶೋಕನ ಕಾಲದ ಶಾಸನ ಮತ್ತು ಬೌದ್ಧ ಸ್ಥಳಗಳ ನಾಡು. ಆದ್ದರಿಂದ ಈ ಸಾಹಿತ್ಯದ ಬಗ್ಗೆ ಕನ್ನಡದಲ್ಲಿ ವಿಸ್ತೃತ ಅಧ್ಯಯನ ಮತ್ತು ಅನುವಾದಕ್ಕೆ ಸ್ಥಳೀಯ ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಸಂದರ್ಭವೂ ಇದೆ.
- ಆಧುನಿಕ ಪ್ರಸ್ತುತತೆ
ಥೇರವಾದ ಪರಂಪರೆಯಲ್ಲಿ ಮೂಲ ಭಿಕ್ಷುಣೀ ದೀಕ್ಷಾ ಪರಂಪರೆ ಮಧ್ಯಕಾಲದಲ್ಲಿ ಕಣ್ಮರೆಯಾಯಿತು ಎಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಆದರೆ ಚೀನಾ, ತೈವಾನ್, ಕೊರಿಯಾ ಮುಂತಾದೆಡೆ ಧರ್ಮಗುಪ್ತ ವಿನಯ ಪರಂಪರೆಯ ಭಿಕ್ಷುಣೀ ಸಂಘ ಉಳಿದಿದೆ. ಇತ್ತೀಚಿನ ದಶಕಗಳಲ್ಲಿ ಥೇರವಾದ ದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಭಿಕ್ಷುಣೀ ದೀಕ್ಷೆಯ ಪುನರುಜ್ಜೀವನದ ಪ್ರಯತ್ನಗಳು ನಡೆದಿವೆ, ಮತ್ತು ಇವು ಇಂದಿಗೂ ವಿವಾದಿತ. ಈ ಚರ್ಚೆಗಳಲ್ಲಿ ಥೇರೀಗಾಥಾವನ್ನು “ಮಹಿಳೆಯರಿಗೆ ಅರಹತ್ವ ಸಾಧ್ಯ” ಎಂಬುದಕ್ಕೆ ಪ್ರಾಚೀನ ಸಾಕ್ಷ್ಯವಾಗಿ ಪದೇ ಪದೇ ಉಲ್ಲೇಖಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. (ಇತ್ತೀಚಿನ ಬೆಳವಣಿಗೆಗಳನ್ನು ಖಚಿತಪಡಿಸಲು ಹೊಸ ಮೂಲಗಳನ್ನು ನೋಡಬೇಕು.)
- ಕೊನೆಯ ಮಾತು
ಥೇರೀಗಾಥಾ ಒಂದೇ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಧಾರ್ಮಿಕ ಗ್ರಂಥ, ಸಾಹಿತ್ಯ ಕೃತಿ ಮತ್ತು ಸಾಮಾಜಿಕ ದಾಖಲೆ. ಸುಮಾರು ಎರಡೂವರೆ ಸಾವಿರ ವರ್ಷಗಳ ಹಿಂದೆ, ಮಕ್ಕಳನ್ನು ಕಳೆದುಕೊಂಡ ತಾಯಿ, ಸೌಂದರ್ಯ ಕಳೆದುಕೊಂಡ ಗಣಿಕೆ, ಗೃಹಕೃತ್ಯದಿಂದ ಬಸವಳಿದ ಗೃಹಿಣಿ, ರಾಜಮನೆತನ ತೊರೆದ ರಾಜಕುಮಾರಿ ಎಲ್ಲರೂ ತಮ್ಮ ಅನುಭವವನ್ನು ಹಾಡಿದರು. ಅವರ ಧ್ವನಿ ಇಂದಿಗೂ ನಮ್ಮನ್ನು ತಲುಪುತ್ತಿರುವುದೇ ಈ ಗ್ರಂಥದ ಶ್ರೇಷ್ಠತೆಗೆ ಸಾಕ್ಷಿ.
- ಡಾ ಎನ್ ಮೌರ್ಯ
