ಸಿಜೆಪಿ ಪತ್ರಿಕಾಗೋಷ್ಠಿ ನಿನ್ನೆ ದೇಶದ ಜನರ ಮುಂದೆ ಒಂದು ಮಹತ್ವದ ಪ್ರಶ್ನೆಯನ್ನು ತೆರೆದಿಟ್ಟಿದೆ. ಪ್ರಜಾಪ್ರಭುತ್ವದ ನಾಲ್ಕನೇ ಅಂಗವೆಂದು ಕರೆಯಲ್ಪಡುವ ಮಾಧ್ಯಮಗಳು ಇಂದು ಯಾವ ದಿಕ್ಕಿನಲ್ಲಿ ಸಾಗುತ್ತಿವೆ? ಅಧಿಕಾರವನ್ನು ಪ್ರಶ್ನಿಸಬೇಕಾದ ಮಾಧ್ಯಮಗಳೇ ಪ್ರಶ್ನೆ ಕೇಳುವವರನ್ನು ಪ್ರಶ್ನಿಸುವ ಸ್ಥಿತಿಗೆ ತಲುಪಿವೆಯೇ?
ಹಿಂದೆ ಪತ್ರಿಕಾಗೋಷ್ಠಿಗಳೆಂದರೆ ಅದಕ್ಕೊಂದು ಘನತೆ ಇತ್ತು. ಪತ್ರಕರ್ತರು ತಮ್ಮ ಪ್ರಶ್ನೆಗಳನ್ನು ಕೇಳುತ್ತಿದ್ದರು. ಪತ್ರಿಕಾಗೋಷ್ಠಿ ಕರೆದವರು ಆ ಪ್ರಶ್ನೆಗಳಿಗೆ ಉತ್ತರ ನೀಡುತ್ತಿದ್ದರು. ಉತ್ತರ ಸಮರ್ಪಕವಾಗಿಲ್ಲ ಎಂದು ಅನಿಸಿದರೆ, ಅದನ್ನು ಪ್ರಶ್ನಿಸುವ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯ ಪತ್ರಕರ್ತರಿಗಿತ್ತು. ಉತ್ತರದಲ್ಲಿ ಲೋಪಗಳಿದ್ದರೆ, ಅದರ ಬಗ್ಗೆ ವರದಿ ಮಾಡುವುದು, ಸಂಪಾದಕೀಯ ಬರೆಯುವುದು, ಚರ್ಚೆ ನಡೆಸುವುದು ಮಾಧ್ಯಮಗಳ ಸಹಜ ಕರ್ತವ್ಯವಾಗಿತ್ತು.
ಆದರೆ ಇಂದು ಕೆಲವು ಪತ್ರಿಕಾಗೋಷ್ಠಿಗಳಲ್ಲಿ ನಡೆಯುತ್ತಿರುವ ಬೆಳವಣಿಗೆಗಳನ್ನು ಗಮನಿಸಿದರೆ, ಪತ್ರಿಕೋದ್ಯಮದ ಸ್ವರೂಪವೇ ಬದಲಾಗುತ್ತಿದೆಯೇ ಎಂಬ ಅನುಮಾನ ಮೂಡುತ್ತದೆ.
ಪ್ರಶ್ನೆಗಳಿಗೆ ಉತ್ತರ ಪಡೆಯಬೇಕಾದ ವೇದಿಕೆಗಳಲ್ಲೇ ಗದ್ದಲ, ವಾಗ್ವಾದ, ಪ್ರತಿಭಟನೆಯ ವಾತಾವರಣ ಸೃಷ್ಟಿಯಾಗುತ್ತಿದೆ. ನೇರ ಪ್ರಸಾರದ ನಡುವೆಯೇ ಮಾತಿನ ಚಕಮಕಿ ನಡೆಯುತ್ತಿದೆ. ಪತ್ರಿಕಾಗೋಷ್ಠಿಯೊಳಗೆ ನಡೆಯುವ ಗಲಾಟೆಯೇ ಸುದ್ದಿಯ ಮುಖ್ಯ ವಿಷಯವಾಗುತ್ತಿದೆ. ಹೊರಗಡೆ ನಡೆಸುವ ಗ್ರೌಂಡ್ ರಿಪೋರ್ಟ್, ಜನರೊಂದಿಗಿನ ಸಂವಾದ ಮತ್ತು ಚಿಟ್‌ಚಾಟ್‌ಗಳ ರೀತಿಯ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಗಳ ವಾತಾವರಣ ಪತ್ರಿಕಾಗೋಷ್ಠಿಗಳಲ್ಲೂ ಕಾಣಿಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಿದೆ.
ಇದೆಲ್ಲವನ್ನೂ ನೋಡಿದಾಗ, ದೇಶದ ಪತ್ರಿಕೋದ್ಯಮ ಯಾವ ಸ್ಥಿತಿಯಲ್ಲಿದೆ ಎಂಬ ಪ್ರಶ್ನೆ ಸಹಜವಾಗಿಯೇ ಎದುರಾಗುತ್ತದೆ.
ಆದರೆ ಇಲ್ಲಿ ನಾವು ಕೇಳಬೇಕಾದ ಮುಖ್ಯ ಪ್ರಶ್ನೆ ಏನೆಂದರೆ, ಮಾಧ್ಯಮಗಳು ಯಾರ ಪರವಾಗಿರಬೇಕು?
ಮಾಧ್ಯಮಗಳು ಆಡಳಿತ ಪಕ್ಷದ ಪರವಾಗಿಯೂ ಇರಬಾರದು, ವಿರೋಧ ಪಕ್ಷದ ಪರವಾಗಿಯೂ ಇರಬಾರದು. ಅವು ಇರಬೇಕಾದದ್ದು ಜನರ ಪರವಾಗಿ. ಸಂವಿಧಾನದ ಆಶಯಗಳ ಪರವಾಗಿ. ಪ್ರಜಾಪ್ರಭುತ್ವದ ಮೌಲ್ಯಗಳ ಪರವಾಗಿ.
ಸಿಜೆಪಿ ಎತ್ತಿರುವ ಪ್ರಶ್ನೆಗಳು ಸರಿಯೋ ತಪ್ಪೋ ಎಂಬುದನ್ನು ನಿರ್ಧರಿಸುವುದು ಮಾಧ್ಯಮಗಳ ಕೆಲಸವಲ್ಲವೇ? ಆ ಪ್ರಶ್ನೆಗಳಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ದಾಖಲೆಗಳನ್ನು ಪರಿಶೀಲಿಸುವುದು, ಆಡಳಿತ ಪಕ್ಷದ ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯೆ ಪಡೆಯುವುದು, ಸಂಬಂಧಪಟ್ಟವರನ್ನು ಪ್ರಶ್ನಿಸುವುದು ಮತ್ತು ಜನರ ಮುಂದೆ ವಾಸ್ತವಾಂಶಗಳನ್ನು ಇಡುವುದು ಮಾಧ್ಯಮಗಳ ಕರ್ತವ್ಯವಲ್ಲವೇ?
ಸಿಜೆಪಿ ಒಂದು ಪ್ರಶ್ನೆಯನ್ನು ಎತ್ತಿದರೆ, ಆ ಪ್ರಶ್ನೆಯನ್ನು ಆಡಳಿತ ಪಕ್ಷದ ಮುಂದೆ ಇಡಬೇಕು. ಆಡಳಿತ ಪಕ್ಷದವರು ನೀಡುವ ಉತ್ತರವನ್ನು ಸಿಜೆಪಿ ಮುಂದೆ ಇಡಬೇಕು. ಎರಡೂ ಕಡೆಯ ವಾದಗಳನ್ನು ಪರಿಶೀಲಿಸಿ, ಸತ್ಯಾಸತ್ಯತೆಗಳನ್ನು ಜನರಿಗೆ ತಿಳಿಸಬೇಕು.
ಆದರೆ ಪ್ರಶ್ನೆ ಕೇಳಿದವರನ್ನೇ ಪ್ರಶ್ನಿಸುವುದು, ಪ್ರಶ್ನೆಯ ಮೂಲ ವಿಷಯವನ್ನು ಬದಿಗೊತ್ತಿ ಪ್ರಶ್ನೆ ಕೇಳಿದವರ ಉದ್ದೇಶವನ್ನೇ ಚರ್ಚಿಸುವುದು ಯಾವ ರೀತಿಯ ಪತ್ರಿಕೋದ್ಯಮ?
ಜ್ಞಾನೇಶ್ ಕುಮಾರ್ ಅವರ ರಾಜೀನಾಮೆಗೆ ಒತ್ತಾಯಿಸಿದರೆ ಕೇಂದ್ರ ಸರ್ಕಾರದ ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯೆ ಪಡೆಯಬೇಕು. ಕೇಂದ್ರ ಸರ್ಕಾರದ ನಿರ್ಧಾರಗಳ ಬಗ್ಗೆ ಪ್ರಶ್ನೆಗಳಿದ್ದರೆ, ಅದಕ್ಕೆ ಕೇಂದ್ರ ಸರ್ಕಾರದಿಂದಲೇ ಉತ್ತರ ಪಡೆಯಬೇಕು. ಆದರೆ ಪ್ರಶ್ನೆ ಕೇಳಿದವರನ್ನೇ ಮಾಧ್ಯಮಗಳು ಪ್ರಶ್ನಿಸುವ ಪರಿಸ್ಥಿತಿ ನಿರ್ಮಾಣವಾದರೆ, ಜನರು ಯಾರನ್ನು ನಂಬಬೇಕು?
ಪತ್ರಕರ್ತರು ಯಾರ ಪರವಾಗಿಯೂ ವಾದಿಸುವ ಕೆಲಸಗಾರರಲ್ಲ. ಅವರು ಸ್ವತಂತ್ರರು. ಅವರ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯವೇ ಪತ್ರಿಕೋದ್ಯಮದ ಶಕ್ತಿ. ಆದರೆ ಆ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯವನ್ನು ಬಳಸಿಕೊಂಡು ಅಧಿಕಾರವನ್ನು ಪ್ರಶ್ನಿಸುವ ಬದಲು, ಪ್ರಶ್ನೆ ಕೇಳುವವರನ್ನೇ ಎದುರು ಹಾಕಿಕೊಳ್ಳುವ ಪ್ರವೃತ್ತಿ ಬೆಳೆದರೆ, ಅದು ಆತ್ಮಾವಲೋಕನ ಮಾಡಿಕೊಳ್ಳಬೇಕಾದ ಸಂಗತಿಯಾಗಿದೆ.
ಸಿಜೆಪಿ ಕಳೆದ ಕೆಲವು ದಿನಗಳಿಂದ ಜ್ಞಾನೇಶ್ ಕುಮಾರ್ ಅವರ ರಾಜೀನಾಮೆಗೆ ಒತ್ತಾಯಿಸಿ ಪ್ರತಿಭಟನೆ ನಡೆಸುತ್ತಿದೆ. ಈ ಹೋರಾಟದ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಪ್ರತಿಭಟನಾಕಾರರನ್ನು ನಿಯಂತ್ರಿಸಲು ಪೊಲೀಸರು ಹರಸಾಹಸ ಪಡುತ್ತಿರುವ ದೃಶ್ಯಗಳು ಕಾಣಿಸಿಕೊಂಡಿವೆ. ಪ್ರತಿಭಟನೆಗೂ ಮುನ್ನವೇ ಹೋರಾಟಗಾರರನ್ನು ಬಂಧಿಸುವ ಕ್ರಮಗಳು, ಜಂತರ್ ಮಂತರ್‌ನಲ್ಲಿ ಪ್ರತಿಭಟನೆ ನಡೆಸುವ ಸ್ಥಳದ ವಿಚಾರವಾಗಿ ಉಂಟಾಗಿರುವ ಬೆಳವಣಿಗೆಗಳು ಸೇರಿದಂತೆ ಹಲವು ವಿಚಾರಗಳು ಚರ್ಚೆಗೆ ಗ್ರಾಸವಾಗಿವೆ.
ಈ ಬೆಳವಣಿಗೆಗಳ ಬಗ್ಗೆ ಸಿಜೆಪಿ ತನ್ನ ವಾದವನ್ನು ಮುಂದಿಡುತ್ತಿದೆ. ಅದಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದಂತೆ ಕೇಂದ್ರ ಸರ್ಕಾರದ ನಿಲುವೇನು ಎಂಬುದನ್ನು ತಿಳಿದುಕೊಳ್ಳುವ ಹಕ್ಕು ಜನರಿಗಿದೆ. ಪ್ರತಿಭಟನಾಕಾರರ ಆರೋಪಗಳಲ್ಲಿ ಎಷ್ಟು ಸತ್ಯವಿದೆ, ಸರ್ಕಾರದ ಕ್ರಮಗಳಿಗೆ ಯಾವ ಕಾರಣಗಳಿವೆ ಎಂಬುದನ್ನು ಪರಿಶೀಲಿಸಿ ವರದಿ ಮಾಡುವುದು ಮಾಧ್ಯಮಗಳ ಜವಾಬ್ದಾರಿಯಾಗಿದೆ.
ಆದರೆ ಈ ಎಲ್ಲ ಬೆಳವಣಿಗೆಗಳ ನಡುವೆ ಮಾಧ್ಯಮಗಳ ವರ್ತನೆಯೂ ಜನರ ಗಮನ ಸೆಳೆಯುತ್ತಿದೆ.
ಪ್ರಜಾಪ್ರಭುತ್ವದಲ್ಲಿ ಪ್ರತಿಭಟನೆ ಮಾಡುವ ಹಕ್ಕು ಎಷ್ಟು ಮುಖ್ಯವೋ, ಆ ಪ್ರತಿಭಟನೆಯ ಬಗ್ಗೆ ಪ್ರಶ್ನಿಸುವ ಹಕ್ಕೂ ಅಷ್ಟೇ ಮುಖ್ಯ. ಸರ್ಕಾರವನ್ನು ಪ್ರಶ್ನಿಸುವುದು ಎಷ್ಟು ಅಗತ್ಯವೋ, ಪ್ರತಿಭಟನಾಕಾರರ ನಿಲುವನ್ನು ಪರಿಶೀಲಿಸುವುದೂ ಅಷ್ಟೇ ಅಗತ್ಯ. ಆದರೆ ಈ ಎರಡೂ ಕೆಲಸಗಳನ್ನು ಮಾಡುವಾಗ ಮಾಧ್ಯಮಗಳು ತಮ್ಮ ಸ್ವತಂತ್ರ ನಿಲುವನ್ನು ಕಾಪಾಡಿಕೊಳ್ಳಬೇಕು.
ಇಲ್ಲಿ ಒಂದು ವಿಚಾರವನ್ನು ಸ್ಪಷ್ಟವಾಗಿ ಹೇಳಬೇಕು. ಪತ್ರಕರ್ತರು ಪ್ರಶ್ನೆ ಕೇಳುವುದೇ ತಪ್ಪಲ್ಲ. ಕಠಿಣ ಪ್ರಶ್ನೆಗಳನ್ನು ಕೇಳುವುದು ಪತ್ರಿಕೋದ್ಯಮದ ಭಾಗವೇ ಆಗಿದೆ. ಸಿಜೆಪಿ ನಾಯಕರನ್ನೂ ಪ್ರಶ್ನಿಸಬೇಕು, ಅವರ ಆರೋಪಗಳಿಗೆ ಪುರಾವೆ ಕೇಳಬೇಕು. ಆದರೆ ಅದೇ ರೀತಿಯ ಪ್ರಶ್ನೆಗಳನ್ನು ಅಧಿಕಾರದಲ್ಲಿರುವವರ ಮುಂದೆಯೂ ಇಡಬೇಕು. ಪ್ರಶ್ನೆಗಳ ತೂಕ ವ್ಯಕ್ತಿ ಅಥವಾ ಪಕ್ಷವನ್ನು ಅವಲಂಬಿಸಬಾರದು.
ಒಂದು ಕಡೆ ಪ್ರತಿಭಟನಾಕಾರರನ್ನು ಪ್ರಶ್ನಿಸುವ ಮಾಧ್ಯಮಗಳು, ಮತ್ತೊಂದು ಕಡೆ ಅದೇ ವಿಚಾರಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದಂತೆ ಸರ್ಕಾರವನ್ನು ಪ್ರಶ್ನಿಸಲು ಹಿಂದೇಟು ಹಾಕಿದರೆ, ಜನರಲ್ಲಿ ಅನುಮಾನ ಮೂಡುವುದು ಸಹಜ.
ಮಾಧ್ಯಮಗಳ ಕೆಲಸ ಸುದ್ದಿಯನ್ನು ಸೃಷ್ಟಿಸುವುದಲ್ಲ; ಸುದ್ದಿಯ ಹಿಂದಿರುವ ಸತ್ಯವನ್ನು ಹೊರತರುವುದು. ಗದ್ದಲವನ್ನು ತೋರಿಸುವುದಷ್ಟೇ ಅಲ್ಲ, ಆ ಗದ್ದಲಕ್ಕೆ ಕಾರಣವಾದ ಪ್ರಶ್ನೆ ಏನು ಎಂಬುದನ್ನೂ ಜನರಿಗೆ ತಿಳಿಸುವುದು.
ಪತ್ರಿಕಾಗೋಷ್ಠಿಯಲ್ಲಿ ಯಾರು ಜೋರಾಗಿ ಮಾತನಾಡಿದರು, ಯಾರು ಯಾರ ಮೇಲೆ ಕೂಗಿದರು, ಯಾರು ಅಸಮಾಧಾನ ವ್ಯಕ್ತಪಡಿಸಿದರು ಎಂಬುದಕ್ಕಿಂತ, ಅಲ್ಲಿ ಎತ್ತಲಾದ ಪ್ರಶ್ನೆ ಏನು? ಅದಕ್ಕೆ ಉತ್ತರ ಸಿಕ್ಕಿದೆಯೇ? ಉತ್ತರದಲ್ಲಿ ಸ್ಪಷ್ಟತೆ ಇದೆಯೇ? ಎಂಬುದೇ ಮುಖ್ಯವಾಗಬೇಕು.
ಏಕೆಂದರೆ ಪ್ರಜಾಪ್ರಭುತ್ವದಲ್ಲಿ ಪ್ರಶ್ನೆ ಕೇಳುವ ಹಕ್ಕು ಜನರದ್ದು. ಆ ಪ್ರಶ್ನೆಗಳನ್ನು ಅಧಿಕಾರದ ಕೇಂದ್ರಗಳಿಗೆ ತಲುಪಿಸುವ ಜವಾಬ್ದಾರಿ ಮಾಧ್ಯಮಗಳದ್ದು.
ಸಿಜೆಪಿ ಹೋರಾಟದ ವಿಚಾರದಲ್ಲಿ ಯಾರು ಸರಿ, ಯಾರು ತಪ್ಪು ಎಂಬುದನ್ನು ನಿರ್ಧರಿಸುವ ಮೊದಲು, ಆ ಹೋರಾಟದ ಹಿಂದಿರುವ ಪ್ರಶ್ನೆಗಳೇನು ಎಂಬುದನ್ನು ಜನರು ತಿಳಿದುಕೊಳ್ಳಬೇಕು. ಅದಕ್ಕೆ ಪೂರಕವಾದ ದಾಖಲೆಗಳು, ಸರ್ಕಾರದ ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯೆ ಮತ್ತು ಸ್ವತಂತ್ರ ಪರಿಶೀಲನೆಯ ಆಧಾರದಲ್ಲಿ ತೀರ್ಮಾನಕ್ಕೆ ಬರಬೇಕು.
ಇಂದು ದೇಶದ ಜನರು ಮಾಧ್ಯಮಗಳನ್ನು ಗಮನಿಸುತ್ತಿದ್ದಾರೆ. ಪತ್ರಿಕಾಗೋಷ್ಠಿಗಳಲ್ಲಿ ನಡೆಯುವ ಗಲಾಟೆಯನ್ನಷ್ಟೇ ಅಲ್ಲ, ಯಾವ ಪ್ರಶ್ನೆಗಳನ್ನು ಕೇಳಲಾಗುತ್ತಿದೆ, ಯಾವ ಪ್ರಶ್ನೆಗಳನ್ನು ಕೇಳಲಾಗುತ್ತಿಲ್ಲ ಎಂಬುದನ್ನೂ ಗಮನಿಸುತ್ತಿದ್ದಾರೆ.
ಮಾಧ್ಯಮಗಳ ವಿಶ್ವಾಸಾರ್ಹತೆ ಅವುಗಳ ಮೈಕ್ರೋಫೋನ್‌ಗಳ ಸಂಖ್ಯೆಯಿಂದ ಹೆಚ್ಚುವುದಿಲ್ಲ. ಅವು ಕೇಳುವ ಪ್ರಶ್ನೆಗಳ ಪ್ರಾಮಾಣಿಕತೆಯಿಂದ ಹೆಚ್ಚುತ್ತದೆ. ಕ್ಯಾಮೆರಾಗಳ ಬೆಳಕಿನಿಂದ ಹೆಚ್ಚುವುದಿಲ್ಲ. ಅಧಿಕಾರದ ಮುಂದೆ ನಿಲ್ಲುವ ಧೈರ್ಯದಿಂದ ಹೆಚ್ಚುತ್ತದೆ.
ಅಧಿಕಾರದಲ್ಲಿರುವವರನ್ನು ಪ್ರಶ್ನಿಸುವುದೇ ಪತ್ರಿಕೋದ್ಯಮದ ನಿಜವಾದ ಶಕ್ತಿ. ಪ್ರಶ್ನೆ ಕೇಳುವವರನ್ನೇ ಪ್ರಶ್ನಿಸುತ್ತಾ, ಮೂಲ ಪ್ರಶ್ನೆಯನ್ನು ಮರೆಮಾಚಿದರೆ, ಅಂತಿಮವಾಗಿ ಸೋಲುವುದು ಒಬ್ಬ ವ್ಯಕ್ತಿಯಲ್ಲ, ಒಂದು ಪಕ್ಷವಲ್ಲ—ಪ್ರಜಾಪ್ರಭುತ್ವದ ಮೇಲಿನ ಜನರ ವಿಶ್ವಾಸ.
ಸಿಜೆಪಿ ಹೋರಾಟದ ಸುತ್ತ ನಡೆಯುತ್ತಿರುವ ಈ ಬೆಳವಣಿಗೆಗಳು ಮಾಧ್ಯಮಗಳಿಗೂ ಒಂದು ಆತ್ಮಾವಲೋಕನದ ಸಂದರ್ಭವಾಗಲಿ. ಪತ್ರಿಕಾಗೋಷ್ಠಿಗಳು ಮತ್ತೆ ಪ್ರಶ್ನೆ ಮತ್ತು ಉತ್ತರಗಳ ವೇದಿಕೆಗಳಾಗಲಿ. ಪತ್ರಕರ್ತರು ತಮ್ಮ ಸ್ವತಂತ್ರ ಧ್ವನಿಯನ್ನು ಉಳಿಸಿಕೊಳ್ಳಲಿ. ಸರ್ಕಾರವಾಗಲಿ, ವಿರೋಧ ಪಕ್ಷವಾಗಲಿ, ಸಂಘಟನೆಯಾಗಲಿ—ಯಾರೇ ಆಗಿರಲಿ, ಎಲ್ಲರನ್ನೂ ಒಂದೇ ಮಾನದಂಡದಲ್ಲಿ ಪ್ರಶ್ನಿಸುವ ಧೈರ್ಯ ಮಾಧ್ಯಮಗಳಿಗೆ ಇರಲಿ.
ಏಕೆಂದರೆ ಮಾಧ್ಯಮಗಳು ಯಾರೊಬ್ಬರ ಸ್ವತ್ತಲ್ಲ. ಅವು ಪ್ರಜಾಪ್ರಭುತ್ವದ ಆಸ್ತಿ. ಅವುಗಳ ಮೇಲಿರುವುದು ಜನರ ನಂಬಿಕೆ. ಆ ನಂಬಿಕೆಯನ್ನು ಉಳಿಸಿಕೊಳ್ಳುವುದು ಪತ್ರಿಕೋದ್ಯಮದ ಅತಿದೊಡ್ಡ ಜವಾಬ್ದಾರಿ.
