ಕೃಷಿ ಭೂಮಿಗೆ ಬದಲಾಗಿ ಅರಣ್ಯದಲ್ಲಿ ವಿದ್ಯುತ್ ಪ್ರಸರಣ ಮಾರ್ಗ ಸಾಧ್ಯವೇ? ಕಾನೂನು, ಪರಿಸರವೇ ದೊಡ್ಡ ಸವಾಲು

ದಾವಣಗೆರೆ: ರಾಜ್ಯದ ವಿವಿಧ ಭಾಗಗಳಲ್ಲಿ ಅಧಿಕ ಸಾಮರ್ಥ್ಯದ ವಿದ್ಯುತ್ ಪ್ರಸರಣ ಮೂಲಸೌಕರ್ಯ ಕಾಮಗಾರಿಗಳು ವೇಗ ಪಡೆದುಕೊಂಡಿರುವ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ, ಪ್ರಸರಣ ಮಾರ್ಗದಿಂದ ಕೃಷಿ ಭೂಮಿಗೆ ಹಾನಿಯಾಗುತ್ತಿದ್ದರೆ ಸಮೀಪದ ಅರಣ್ಯ ಪ್ರದೇಶದ ಮೂಲಕ ಮಾರ್ಗವನ್ನು ಬದಲಾಯಿಸಬಹುದೇ ಎಂಬ ಪ್ರಶ್ನೆ ರೈತರು ಹಾಗೂ ಸ್ಥಳೀಯ ಗ್ರಾಮಸ್ಥರಿಂದ ಕೇಳಿಬರುತ್ತಿದೆ.

ಆದರೆ ಅರಣ್ಯ ಭೂಮಿಯನ್ನು ವಿದ್ಯುತ್ ಪ್ರಸರಣ ಯೋಜನೆಗಳಿಗೆ ಬಳಸುವುದು ಕೃಷಿ ಭೂಮಿಗೆ ಪರ್ಯಾಯವಾಗಿ ಸುಲಭವಾಗಿ ಆಯ್ಕೆ ಮಾಡಬಹುದಾದ ಮಾರ್ಗವಲ್ಲ. ತಾಂತ್ರಿಕವಾಗಿ ಸಾಧ್ಯವಿರುವ ಪರ್ಯಾಯ ಮಾರ್ಗಗಳನ್ನು ಪರಿಶೀಲಿಸಿದ ಬಳಿಕವೂ ಅರಣ್ಯ ಭೂಮಿಯ ಬಳಕೆ ಅನಿವಾರ್ಯವೆಂದು ಕಂಡುಬಂದರೆ ಮಾತ್ರ ಸಂಬಂಧಿತ ಕಾನೂನು ಮತ್ತು ಪರಿಸರ ನಿಯಮಗಳ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ಅದನ್ನು ಪರಿಗಣಿಸಬೇಕಾಗುತ್ತದೆ.

ಅರಣ್ಯ ಬಳಕೆಗೆ ಕೇಂದ್ರದ ಅನುಮತಿ ಅಗತ್ಯ

ಅರಣ್ಯ ಭೂಮಿಯನ್ನು ಅರಣ್ಯೇತರ ಉದ್ದೇಶಕ್ಕೆ ಬಳಸಲು ಕೇಂದ್ರ ಸರ್ಕಾರದ ಶಾಸನಬದ್ಧ ಅನುಮತಿ ಅಗತ್ಯ. ವನ (ಸಂರಕ್ಷಣೆ ಮತ್ತು ಸಂವರ್ಧನೆ) ಅಧಿನಿಯಮ, 1980 ಹಾಗೂ ಅದರಡಿ ಜಾರಿಯಲ್ಲಿರುವ ನಿಯಮಗಳ ಪ್ರಕಾರ ಅರಣ್ಯ ಭೂಮಿಯ ಬಳಕೆಯನ್ನು ಕನಿಷ್ಠ ಮಟ್ಟದಲ್ಲಿಡುವುದು ಪ್ರಮುಖ ಉದ್ದೇಶವಾಗಿದೆ.

ವಿದ್ಯುತ್ ಪ್ರಸರಣ ಮಾರ್ಗ, ರಸ್ತೆ, ರೈಲ್ವೆ ಅಥವಾ ಇತರ ಮೂಲಸೌಕರ್ಯ ಯೋಜನೆಗಳಿಗೆ ಅರಣ್ಯ ಭೂಮಿ ಬೇಕಾದ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ, ಯೋಜನಾ ಸಂಸ್ಥೆಯು ಪರ್ಯಾಯ ಮಾರ್ಗಗಳ ಪರಿಶೀಲನೆ ಸೇರಿದಂತೆ ಅಗತ್ಯ ಮಾಹಿತಿಯನ್ನು ಅಧಿಕಾರಿಗಳಿಗೆ ಸಲ್ಲಿಸಬೇಕಾಗುತ್ತದೆ.

ಹೀಗಾಗಿ ಕೃಷಿ ಭೂಮಿ ಎದುರಾದ ಪ್ರತಿಯೊಂದು ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲೂ ಪ್ರಸರಣ ಮಾರ್ಗವನ್ನು ಅರಣ್ಯದತ್ತ ತಿರುಗಿಸಲು ಕಾನೂನು ಸ್ವಯಂಚಾಲಿತ ಅವಕಾಶ ನೀಡುವುದಿಲ್ಲ.

ಪರ್ಯಾಯ ಮಾರ್ಗ ಪರಿಶೀಲನೆ ಮುಖ್ಯ

ಯಾವುದೇ ಯೋಜನೆಯ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಅರಣ್ಯ ಪ್ರದೇಶವನ್ನು ತಪ್ಪಿಸಲು ಸಾಧ್ಯವಿಲ್ಲದ ಪರಿಸ್ಥಿತಿ ಎದುರಾದರೆ, ಯೋಜನಾ ಸಂಸ್ಥೆಯು ಅರಣ್ಯ ಭೂಮಿ ಬಳಕೆಗೆ ಪ್ರಸ್ತಾವನೆ ಸಲ್ಲಿಸಬೇಕಾಗುತ್ತದೆ.

ಈ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಮಾರ್ಗದ ಪರ್ಯಾಯಗಳು, ತಾಂತ್ರಿಕ ಅವಶ್ಯಕತೆ, ಪರಿಸರದ ಮೇಲಿನ ಪರಿಣಾಮ, ಅರಣ್ಯ ಭೂಮಿಯ ಪ್ರಮಾಣ ಮತ್ತು ಅರಣ್ಯ ಬಳಕೆ ನಿಜವಾಗಿಯೂ ಅನಿವಾರ್ಯವೇ ಎಂಬ ಅಂಶಗಳನ್ನು ಪರಿಶೀಲಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ.

ಅರಣ್ಯದ ಮೂಲಕ ಮಾರ್ಗ ಬದಲಾವಣೆ ಮಾಡುವುದರಿಂದ ಯೋಜನೆಯ ಉದ್ದ, ಟವರ್‌ಗಳ ಸಂಖ್ಯೆ ಹಾಗೂ ನಿರ್ಮಾಣ ವೆಚ್ಚ ಹೆಚ್ಚಾಗುವ ಸಾಧ್ಯತೆಯೂ ಇದೆ. ಹೀಗಾಗಿ ಕೇವಲ ಕೃಷಿ ಭೂಮಿಯನ್ನು ತಪ್ಪಿಸುವ ಉದ್ದೇಶದಿಂದ ಮಾತ್ರ ಮಾರ್ಗ ಬದಲಾಯಿಸುವುದು ಪ್ರಾಯೋಗಿಕ ಪರಿಹಾರವಾಗುವುದಿಲ್ಲ.

ಅರಣ್ಯದಲ್ಲೂ ಪರಿಸರದ ಮೇಲೆ ಪರಿಣಾಮ

ಅರಣ್ಯ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ವಿದ್ಯುತ್ ಪ್ರಸರಣ ಮಾರ್ಗ ನಿರ್ಮಾಣವು ಪರಿಸರದ ದೃಷ್ಟಿಯಿಂದಲೂ ಹಲವು ಸವಾಲುಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ.

ಒಂದು ಪ್ರಸರಣ ಟವರ್ ನೆಲದ ಮೇಲೆ ಸೀಮಿತ ಜಾಗವನ್ನು ಮಾತ್ರ ಆಕ್ರಮಿಸಬಹುದು. ಆದರೆ ವಿದ್ಯುತ್ ಮಾರ್ಗದ ರೈಟ್ ಆಫ್ ವೇ (RoW) ವ್ಯಾಪ್ತಿಯಲ್ಲಿ ಮರಗಳು ಮತ್ತು ಸಸ್ಯವರ್ಗವನ್ನು ನಿಯಂತ್ರಿಸುವ ಅಗತ್ಯ ಎದುರಾಗಬಹುದು.

ಇದರಿಂದ ಮರಗಳು, ಸಸ್ಯವರ್ಗ ಹಾಗೂ ಕೆಲವು ಸಂದರ್ಭಗಳಲ್ಲಿ ವನ್ಯಜೀವಿಗಳ ಆವಾಸಸ್ಥಾನಗಳ ಮೇಲೂ ಪರಿಣಾಮ ಬೀರುವ ಸಾಧ್ಯತೆಯಿದೆ.

ಇದರ ಜೊತೆಗೆ ಟವರ್ ನಿರ್ಮಾಣಕ್ಕೆ ಭಾರೀ ಯಂತ್ರೋಪಕರಣಗಳ ಬಳಕೆ, ತಾತ್ಕಾಲಿಕ ಕಾಮಗಾರಿ ಪ್ರದೇಶಗಳು, ಸಂಪರ್ಕ ರಸ್ತೆಗಳು ಹಾಗೂ ಕಾರ್ಮಿಕರ ಸಂಚಾರ ಅಗತ್ಯವಾಗಬಹುದು. ಇವೆಲ್ಲವೂ ಅರಣ್ಯದ ನೈಸರ್ಗಿಕ ಪರಿಸರ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯ ಮೇಲೆ ಹೆಚ್ಚುವರಿ ಒತ್ತಡ ಉಂಟುಮಾಡಬಹುದು.

ಅನುಮತಿ ಸಿಕ್ಕರೂ ಹಲವು ಷರತ್ತು

ಅರಣ್ಯ ಭೂಮಿ ಬಳಕೆಗೆ ಅನುಮೋದನೆ ದೊರೆತರೂ ಯೋಜನಾ ಸಂಸ್ಥೆಗಳು ಹಲವು ಪರಿಸರ ಸಂಬಂಧಿತ ಷರತ್ತುಗಳನ್ನು ಪಾಲಿಸಬೇಕಾಗುತ್ತದೆ.

ಪರ್ಯಾಯ ಅರಣ್ಯೀಕರಣ (Compensatory Afforestation), ನಿವ್ವಳ ಪ್ರಸ್ತುತ ಮೌಲ್ಯ (NPV) ಪಾವತಿ ಸೇರಿದಂತೆ ಸಂಬಂಧಿತ ಪರಿಸರ ಮತ್ತು ಅರಣ್ಯ ಸಂರಕ್ಷಣಾ ಕ್ರಮಗಳನ್ನು ಕೈಗೊಳ್ಳಬೇಕಾಗಬಹುದು.

ಈ ಷರತ್ತುಗಳ ಪ್ರಮುಖ ಉದ್ದೇಶ ಅರಣ್ಯ ಪ್ರದೇಶ, ಜೀವ ವೈವಿಧ್ಯ, ವನ್ಯಜೀವಿಗಳ ಆವಾಸಸ್ಥಾನ, ಮಣ್ಣು ಮತ್ತು ಜಲ ಸಂಪನ್ಮೂಲಗಳ ಮೇಲೆ ಉಂಟಾಗಬಹುದಾದ ಪರಿಣಾಮವನ್ನು ತಗ್ಗಿಸುವುದಾಗಿದೆ.

ವಿದ್ಯುತ್ ಮಾರ್ಗವನ್ನು ಬೇಕಾದಂತೆ ಬದಲಾಯಿಸಲು ಸಾಧ್ಯವಿಲ್ಲ

ಅಧಿಕ ಸಾಮರ್ಥ್ಯದ ವಿದ್ಯುತ್ ಪ್ರಸರಣ ಮಾರ್ಗವನ್ನು ನಕ್ಷೆಯಲ್ಲಿ ಬೇಕಾದಂತೆ ಸುಲಭವಾಗಿ ಬದಲಾಯಿಸಲು ಸಾಧ್ಯವಿಲ್ಲ.

ಭೂಪ್ರದೇಶದ ಸ್ವರೂಪ, ವಿದ್ಯುತ್ ಸುರಕ್ಷತಾ ಅಂತರ, ವಾಹಕಗಳ ಉದ್ದ, ಟವರ್‌ಗಳ ರಚನಾತ್ಮಕ ಸ್ಥಿರತೆ, ಗಾಳಿಯ ಒತ್ತಡ, ಮಾರ್ಗದ ಉದ್ದ ಹಾಗೂ ದೀರ್ಘಾವಧಿಯ ಕಾರ್ಯಕ್ಷಮತೆ ಸೇರಿದಂತೆ ಹಲವು ತಾಂತ್ರಿಕ ಅಂಶಗಳನ್ನು ಪರಿಗಣಿಸಿ ಪ್ರತಿ ಟವರ್‌ನ ಸ್ಥಳವನ್ನು ಎಂಜಿನಿಯರಿಂಗ್ ಸಮೀಕ್ಷೆಯ ಆಧಾರದ ಮೇಲೆ ನಿರ್ಧರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ.

ಅರಣ್ಯದತ್ತ ಮಾರ್ಗ ಬದಲಿಸಿದರೆ ಹೆಚ್ಚುವರಿ ಆಂಗಲ್ ಟವರ್‌ಗಳು, ಉದ್ದವಾದ ವಾಹಕ ವ್ಯಾಪ್ತಿ, ಸಂಪರ್ಕ ರಸ್ತೆಗಳು ಹಾಗೂ ಹೆಚ್ಚುವರಿ ಶಾಸನಬದ್ಧ ಅನುಮತಿಗಳ ಅಗತ್ಯ ಉಂಟಾಗಬಹುದು.

ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಹಿತಾಸಕ್ತಿಯ ಯೋಜನೆಗಳಿಗೆ ಅವಕಾಶ

ಆದಾಗ್ಯೂ, ತಾಂತ್ರಿಕವಾಗಿ ಅರಣ್ಯದ ಮೂಲಕ ಮಾರ್ಗ ಹಾದುಹೋಗುವುದು ಅನಿವಾರ್ಯವಾಗಿರುವ ಮತ್ತು ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಹಿತಾಸಕ್ತಿ ಪ್ರಮುಖವಾಗಿರುವ ಸಂದರ್ಭಗಳಲ್ಲಿ ಅರಣ್ಯ ಭೂಮಿ ಬಳಕೆಗೆ ಅನುಮತಿ ದೊರೆಯುವ ಸಾಧ್ಯತೆ ಇದೆ.

ವಿದ್ಯುತ್ ಪ್ರಸರಣವು ಅಗತ್ಯ ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಮೂಲಸೌಕರ್ಯವಾಗಿರುವುದರಿಂದ ಇಂತಹ ಯೋಜನೆಗಳನ್ನು ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ನಿರಾಕರಿಸಲಾಗುವುದಿಲ್ಲ. ಆದರೆ ಅರಣ್ಯ ನಾಶವನ್ನು ಸಾಧ್ಯವಾದಷ್ಟು ಕಡಿಮೆ ಮಾಡುವುದು, ಪರಿಹಾರಾತ್ಮಕ ಅರಣ್ಯೀಕರಣ ಮತ್ತು ಪರಿಸರದ ಮೇಲಿನ ಪರಿಣಾಮ ತಗ್ಗಿಸುವ ಕ್ರಮಗಳಂತಹ ಷರತ್ತುಗಳಿಗೆ ಅನುಮತಿ ಒಳಪಟ್ಟಿರುತ್ತದೆ.

ದಾವಣಗೆರೆ ಯೋಜನೆಗಳಲ್ಲೂ ಸಮತೋಲನ ಅಗತ್ಯ

ದಾವಣಗೆರೆ ಜಿಲ್ಲೆಯಲ್ಲಿ ನಡೆಯುತ್ತಿರುವ ಅಥವಾ ಪ್ರಸ್ತಾಪಿತ ವಿದ್ಯುತ್ ಪ್ರಸರಣ ಯೋಜನೆಗಳ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ರೈತರ ಕೃಷಿ ಭೂಮಿ, ಯೋಜನೆಯ ತಾಂತ್ರಿಕ ಅವಶ್ಯಕತೆ ಮತ್ತು ಅರಣ್ಯ ಸಂರಕ್ಷಣೆ—ಈ ಮೂರರ ನಡುವೆ ಸಮತೋಲನ ಸಾಧಿಸುವುದು ಪ್ರಮುಖ ಸವಾಲಾಗಿದೆ.

ಅರಣ್ಯ ಪ್ರದೇಶ ಸಮೀಪದಲ್ಲಿದೆ ಎಂಬ ಕಾರಣಕ್ಕೆ ಮಾತ್ರ ಕೃಷಿ ಭೂಮಿಯನ್ನು ತಪ್ಪಿಸಿ ಪ್ರಸರಣ ಮಾರ್ಗವನ್ನು ದೊಡ್ಡ ಪ್ರಮಾಣದಲ್ಲಿ ಅರಣ್ಯದೊಳಗೆ ಸ್ಥಳಾಂತರಿಸುವುದು ಕಾನೂನುಬದ್ಧವಾಗಿಯೂ ಪರಿಸರದ ದೃಷ್ಟಿಯಿಂದಲೂ ಸರಳ ಪರಿಹಾರವಲ್ಲ.

ಅದೇ ವೇಳೆ ಕೃಷಿ ಭೂಮಿಗೆ ಆಗುವ ಪರಿಣಾಮವನ್ನು ಕಡಿಮೆ ಮಾಡುವ ಪರ್ಯಾಯ ಮಾರ್ಗಗಳ ಪರಿಶೀಲನೆಯೂ ಯೋಜನಾ ಸಂಸ್ಥೆಗಳ ಜವಾಬ್ದಾರಿಯಾಗಿದೆ.

ಒಟ್ಟಿನಲ್ಲಿ, ಅರಣ್ಯ ಭೂಮಿ ಕೃಷಿ ಭೂಮಿಗೆ ಸುಲಭ ಪರ್ಯಾಯವಲ್ಲ. ಆದರೆ ತಾಂತ್ರಿಕವಾಗಿ ಸಮರ್ಥಿಸಬಹುದಾದ, ಪರಿಸರ ಪರಿಣಾಮವನ್ನು ಕನಿಷ್ಠಗೊಳಿಸಬಹುದಾದ ಮತ್ತು ಅಗತ್ಯ ಶಾಸನಬದ್ಧ ಅನುಮೋದನೆಗಳನ್ನು ಪಡೆಯಬಹುದಾದ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಮಾತ್ರ ಅರಣ್ಯ ಮಾರ್ಗವನ್ನು ಪರಿಗಣಿಸಬಹುದು. ವಿದ್ಯುತ್ ಮೂಲಸೌಕರ್ಯ ವಿಸ್ತರಣೆಯ ಜತೆಗೆ ರೈತರ ಹಿತಾಸಕ್ತಿ ಹಾಗೂ ಅರಣ್ಯ ಸಂರಕ್ಷಣೆಯನ್ನೂ ಸಮಾನವಾಗಿ ಪರಿಗಣಿಸುವುದು ಅಗತ್ಯವಾಗಿದೆ.